اچانت فسفریک اسید

اچانت ها، میراث قرون وسطی

در میانه دهه ۵۰ قرن بیستم، دکتر بیونوکور به خاطر شجاعت زبان زد خود در معرفی یک اسید قوی خورنده صنعتی به عنوان یک ماده مصرفی دندان‌پزشکی، ملامت می شد. در این دهه، از مهمترین دغدغه های علم دندان‌پزشکی، ایجاد موفقیت بیشتر در باندینگ (Bonding) بر ساختار دندان بود که پیشنهاد دکتر بیونوکور با ایجاد تخلخل بر سطح دندان با اسید، یک تغییر شگرف را ایجاد کرد. اسید فسفریک غلیظ، انتخابی بود که علاوه بر ایشان، صنعتگران تولید فولاد از آن استفاده می کردند! تصور اینکه چنین ماده ای در برابر ساختار ظریف دندان چه می کند، ترسناک به نظر می رسید. اما با پیشرفت علوم وابسته همچون شیمی، دندان پزشکی و مواد دندانی، اچانت (Etchant) فسفریک اسید یا عامل اچ کننده (شستشو دهنده) بر پایه فسفریک اسید، دقیق تر و متنوع تر شدند.

دنیای اچانت های فسفریک اسید

دلیل گسترش اچانت فسفریک اسید یک چیز بود:((اطمینان از ثبات باندینگ ((Bonding بعد از عمل)). این مهم به راحتی با ایجاد زبری میکروسکوپی بر مینا و عاج دندان تحقق پیدا می کند که برای فسفریک اسید بیش از ۲۰ ثانیه طول نمی کشد.

اما با دانستن نیاز به چنین ماده ای و با ساده ترین جستجوی ممکن، طیف وسیعی از اچانت های فسفریک اسید را خواهیم یافت که به راحتی قابل تهیه هستند. پس این سوال که «کدام اچانت فسفریک اسید انتخاب من خواهد بود؟» کاملا قابل درک است. به همین دلیل در ادامه این مقاله به بررسی مقایسه ای اچانت های فسفریک اسید موجود می پردازیم.

انواع اچانت فسفریک اسید در دنیای امروز

اگر چه اولین نمونه اچانت فسفریک اسید غلظتی در حدود ۸۵ درصد داشت، اما نمونه های امروزی به ۳۲ تا ۳۸ درصد غلظت و به صورت ژل (به منظور کنترل بهتر در قرار گیری بر سطح دندان) محدود می شوند که کاملا برای هدف مورد نظر خود کارآمدند. هر چند که زمان تاثیر آن ها به غلظت وابسته است ولی این تنها دلیل انتخاب نیست. از دلایل مهم دیگر باید اشاره ای داشت به:

• الف) رنگ قابل تشخیص؛ چرا که پس از مصرف نیاز به پاک کردن این ماده از سطح دندان وجود دارد. رنگ باید به گونه ای باشد که تا آخرین مقدار باقی‌مانده بر سطح دندان یا احتمالا هر نقطه دیگر از دهان به راحتی قابل تشخیص باشد
• ب) چسبندگی مناسب تا از قرارگیری دقیق در محل مورد نظر از دندان اطمینان حاصل شود. تصور کنید که یک ماده با چسبندگی بسیار کم چه مقدار نگرانی از چکه کردن یا جابجا شدن را به وجود می آورد تا دندان های دیگر که مورد هدف نیستند، آسیب نبینند! باید توجه داشت که ویسکوزیته بالا، متوسط و یا کم که در ادامه این مقاله اشاره می شود، همگی وابسته به نیاز پزشک تعریف می شوند. چرا که بسته به نوع مصرف هر یک کاربرد مخصوص به خود را خواهد داشت.
• پ) مواد همراه، همچون مواد آنتی باکتریال که دقیقا نیاز یک ژل اچانت نیستند اما فواید موازی دیگری دارند مثل اطمینان از باکتری زدایی نقطه ای دندان بعد اچ کردن مینا
• ت) خاصیت تیکسوتروپیک که تغییر پخش پذیری منطقی ژل در مجاورت دمای دهان را حاصل می کند. این خاصیت فیزیکی در راحتی استفاده نقش غیرقابل انکاری دارد.

اچانت های فسفریک اسید امروزی، عموما از موادی ژل ساز که ساختاری پلیمری دارند ساخته می شوند که در مقابل ژل ها با بنیان سیلیکایی قرار میگیرند که در گذشته رواج بیشتری داشتند. از برتری ساختارهای پلیمری میتوان به پاک شوندگی راحت با کمی آب و خاصیت تیکسوتروپیک اشاره کرد که البته نمی توان از قیمت بالاتر آن ها چشم پوشی کرد.

تفاوت در ساختار ژل کاملا به شیوه ساخت هر تولید کننده برمی گردد که در نتیجه آن، ویسکوزیته های متفاوت، قدرت اثر و رنگ ژل اختصاصی از مواردی است که تمایز ایجاد می کنند که در واقع تمامی این موارد در کنار هم، یک ژل اچانت را به محبوبیت در انتخاب و مصرف نزدیک می کنند.

راهنمای تشخیص بهترین اچانت فسفریک اسید

اینکه کدام برند بهترین اچانت فسفریک اسید را روانه بازار می کند پاسخ سهلی نیست. اما در راهنمای زیر، مهمترین ویژگی های مورد توجه، جمع بندی شده اند تا بهترین تصمیم را اتخاذ کنید.

برند های تولید شده خارجی موجود در بازار ایران عبارتند از:

بیسکو (Bisco)

این برند آمریکایی، در ۳ نوع ۳۲ درصد غلظت اسید با رنگ آبی روشن و با عنوان Uni-etch، ۳۵ درصد غلظت اسید با رنگ آبی تیره با عنوان HV Select به معنای ویسکوزیتی بالا که مناسب دقیق ترین و نقطه ای ترین نوع اچ کردن است و ۳۷ درصد غلظت اسید با رنگ آبی که در زمان کوتاه تری عمل اچ کردن را انجام می دهد. وجود بنزالکونیوم کلراید یا به اختصار BAC، خاصیت آنتی باکتریال را به این ژل اضافه می کند که پس از ترمیم، حساسیت های دندانی را به میزان قابل توجهی می دهد که طبعا از نگرانی های هر مراجعه کننده به دندان‌پزشک است. همچنین BAC احتمال پوسیدگی ثانویه را نیز کاهش می دهد

اولترا دنت (Ultradent)

این شرکت آمریکایی، قدیمی ترین برند موجود در بازار نامیده می شود که فقط در یک مدل ژل موردنظر را تولید و روانه بازار می کند:

شاید بتوان ژل اچانت فسفریک اسید اولترادنت را کلاسیک ترین نوع ممکن در بازار نامید، چرا که هیچ ماده همراهی ندارد و در کمترین وزن سرنگ موجود تولید می گردد. این ژل که در سرنگ های کوچک ۱ میلی لیتر پر می شود، قیمت هر سرنگ را در بازه قیمتی پایین تری قرار می دهد؛ اما در حجم مشابه با دیگر نمونه ها، این ژل هزینه بیشتری را می طلبد.

میسریوم (Micerium)

این برند ایتالیایی، به عنوان یک برند سنت شکن، اچانت هایی با رنگی کاملا متضاد از رواج بازار تولید می کند، یعنی قرمز رنگ!

اگرچه رنگ قرمز این اچانت بر سطح دندان کاملا قابل مشاهده است، اما چنین تضمینی در هیچ کجای دیگر دهان وجود ندارد؛ مهم تر از همه لثه ها. طبیعی است که باقی ماندن مقداری از این ژل بر لثه تشخیص داده نشود و اسید موجود در این اچانت، آسیبی نخواسته را به لثه ها وارد کند. به هر حال این انتخاب با شماست! نکته دیگر در مورد این محصول عرضه شدن در سرنگ بزرگ ۲۵ میلی لیتری است که برای شارژ کردن دو سرنگ ۲ میلی لیتری همراه، به دفعات کافی است.

پالپ دنت (Pulpdent)

برند آمریکایی پالپ دنت با دارا بودن بالاترین درصد فسفریک اسید موجود در ساختار اچانت خود، از دیگران متمایز می شود.

این برند کهنه کار یکی از محصولات کلاسیک با درصد بالایی از فسفریک اسید را روان بازار می کند. اگرچه عدم وجود بنزالکونیوم کلراید کمی شک در انتخاب را موجب می شود، اما بالاترین درصد اسید در میان تولیدات جهان، متعلق به این برند است. البته که بالاترین توصیف کننده تنها یک درصد ماده موثره است که شاید تاثیر اندکی بر نتیجه نهایی پس از مصرف بگذارد. به هرحال جایگاه استفاده از این محصول به دلیل ویسکوزیته بالای آن و فراهم آوردن ژلی با قوام، در ظرافت و دقت است. پس اگر روزی در نقاطی نیاز به اچ کردن داشتید که کوچکترین حرکت ژل بر روی سطح دندان دردسر آفرین بود، پالپ دنت یک انتخاب مطمئن برای شما خواهد بود؛ اگرچه درد پس از درمان به دلیل عدم وجود یک آنتی باکتریال همچون بنزالکونیوم کلراید گریبان‌گیر خواهد بود.

نگاهی بر اچانت فسفریک اسید تولید ملی

گذشته از برندهای وارداتی، تعدادی از شرکت های تولید کننده داخلی نیز در تولید این نوع ژل فعال هستند. در ادامه به این دسته از تولید کنندگان می پردازیم.

کبالت (Cobalt)

شرکت فرتاک اندیشه برنا، با نام تجاری «کبالت»، در حال حاضر دو نوع ژل فسفریک اسید تولید می کند.

مهم ترین عامل تمیز دهنده این محصول، در نوع ژل استفاده شده است. اچانت فسفریک اسید کلاسیک کبالت از پایه سیلیکایی برای ژل شدن بهره می برند. پایه سیلیکایی با هزینه کمتری قابل خریداری اند و برای حذف از سطح دندان شیوه متفاوتی را می طلبند. بر خلاف ژل های پلیمری که با جریان کم آب از سطح دندان جدا می شوند، ژل های سیلیکایی نیازمند حذف با ابزار هستند به این معنا که پس از استفاده به صورت یکجا و توسط یک پنس حذف می شوند. این قابلیت در نقاطی که دسترسی کمتری برای شستشو با آب دارند موثر است اما کارایی این نوع ژل با توجه به پر شدن احتمالی تخلخل های ایجاد شده بر سطح دندان با ذرات سیلیکا، اجتناب ناپذیر است. این امر تا حدودی موفقیت باندینگ را کاهش می دهد.

دنتونکست (Dentonext)

شرکت پیشگامان سلامت اکسیر با نام تجاری «دنتونکست» با ارائه یک محصول، در این زمینه فعالیت دارد.

محصول شرکت دنتونکست هم با بهره گیری از پایه سیلیکایی بهره می برد. تفاوت ظاهری این محصول در رنگ ابری مانند و غیر شفاف نسبت به دیگر رقباست اما درصد بالای غلظت اسید، کوتاه بودن زمان عملکرد را تضمین می کند. علی رغم ادعای ویسکوزیتی بالا در پوشش بسته بندی این محصول، به نظر می رسد ویسکوزیتی پایین تا متوسط عنوان بهتری برای این محصول است.

مروابن (Morvabon)

ژل فسفریک اسید مروابن هم همچون باقی تولیدکنندگان داخلی، برای سهولت تشخیص محل قرار گیری ژل در زمان استفاده، از رنگ آبی بهره برده است.

میزان ژل در هر ۳ سرنگ موجود در پکیج ، چیزی در حدود ۳ گرم است که حداقلی ترین مقدار در میان رقباست. ویسکوزیتی بالای این محصول، آن را مناسب مصارف با دقت بالا می کند؛ به گونه ای که اصلا نگران حرکت آن بر روی سطح دندان نیستید. البته این ویژگی در برابر پخش پذیری راحت ان بر روی سطح است.

نیک درمان (Nik Darman)

محصول اچانت فسفریک اسید نیک درمان که حاصل تلاش های شرکت نیک درمان آسیا است، یکی از اقتصادی ترین انتخاب های موجود است که ویژگی های زیر را شامل می شود.

تنوع در انتخاب بسته بندی اقتصادی با ۳ سرنگ ۲.۵ میلی لیتر، H1 با چهر سرنگ ۲.۵ میلی لیتر و جامبو با ۵۰ میلی لیتر ژل و ۲ سرنگ همراه قابل شارژ، در حال حاضر متنوع ترین سبد اچانت ساخت ایران را عرضه می کند. اما در دید علمی، این ژل، از با ویسکوزیته متوسط که نسبت به انتظار جمعی، کمی روان تر و رقیق تر به نظر می رسد، نشان از روان بودن در مصرف دارد.

دورادنت (Doradent)

ادعای شرکت درسان با نام تجاری دورادنت در تولید ژل های اچانت با ویسکوزیته بالاست اما از وجود بنزالکونیوم کلراید در این محصول خبری نیست.

این محصول برای استفاده نقطه ای و با ویسکوزیتی بالا طراحی شده است. پس اگر پخش پذیری ملاک اول باشد، این اسید لیست شما نیست اما در مقابل، اگر حساسیت بالای نقطه اچ شده اهمیت پیدا کند، دورادنت یکی از گزینه های مورد نظر شما خواهد بود.

ام آی بی ((MIB

مجموعه ایده برتر کیوان با نام تجاری MIB که اختصاری از Make It Best است، به عنوان تنها تولید کننده ایست که ژل اچانت خود را با ادعای خاصیت بافری به بازار عرضه می کند. بافر در زبان ساده به معنی ایجاد تعادل در میزان اسیدیته است که بحث خاص خود را می طلبد. اما چنین خاصیتی می تواند منجر به ایجاد حفرات یک دست تر بر سطح مینا و عاج دندان بشود. البته مهم تر از این موضوع نوع و نسبت بافری است که تعیین کننده میزان اثر این اچانت است که در تخصص شیمیدانان می گنجد و خارج از حوصله ای این مقاله است.

ای وی (AV)

با نگاهی به ظاهر بسته بندی اسید اچ AV، احساس می کنید جای یکی از آن ها بر میزکار شما خالی است! زیبایی ظاهری اما سرنگ هایی با مشخصات زیر را عرضه می کند.

ادعای متمایز کننده این محصول، استفاده از سورفکتانت در بهبود حالت شستشو است. اگرچه از لحاظ علمی چنین موردی صحت دارد و امکان پذیر است، اما در اینجا صرفا به نقل قول این مطلب اکتفا میکنیم.

جمع بندی

تنوع برندهای موجود گاهی موجب سردرگمی و گاهی موجب یک موهبت است. تنوع انتخاب با توجه به نیاز از مهمترین ارزش های گزینه های متعدد است که با شناخت هدف، بهترین انتخاب صورت می گیرد. نکته قابل توجه در تمامی اسیدهای اچ فسفریک اسید، تمرکز وسیع بر ساخت ژل ها با غلظتی از اسید در حدود ۳۷ تا ۳۸ درصد است که بازتاب نیاز به سرعت عمل و البته تاثیر گذاری قوی تر بر عاج دندان با گذشت از سطح مینا است. همچین بسترهای پلیمری ژل ها در این دوره زمانی، توجه بیشتری را به خود جلب کرده است که تماما در نتیجه مزایای پلیمرها نسبت به بستر سیلیکایی است که در زمان های گذشته، بازار مصرف را در احاطه داشته است. از جمله این مزایا می توان به شستشو راحت تر با آب، حذف ریسک گیرافتادن ذرات سیلیکا در بستر متخلخل مینا و عاج پس از اچ کردن و خاصیت تیکسوتروپیک در ژل های پلیمری اشاره کرد.

رقابت محصولات داخلی و وارداتی، هر روز نسبت به روز قبل سخت تر می شود و با گسترش دانش تولید در کشورمان، شاهد بهبود روزانه محصولات در این دسته هستیم که خیال پزشکان را از انتخابی مطمئن‌تر، راحت می‌کند.

لینکدین نویسنده: https://www.linkedin.com/in/aliasghar-behzadi/